Έχετε Ελεύθερη Βούληση;

Από ό,τι φαίνεται, οι άνθρωποι δεν έχουν ελεύθερη βούληση. Η απάντηση προέκυψε από συζήτηση μου με καθηγητή της Νευρολογίας στο πανεπιστήμιο του Σικάγο. Οι σκέψεις ενός ανθρώπου είναι προϊόν της εκτόξευσης νευρονίων. Η ερώτηση που έθεσα είναι: Ποιός αποφασίζει να σταλούν τα νευρόνια, αν βεβαίως υποθέσουμε, πως οι βιολογικές ανάγκες είναι ικανοποιημένες και τα εξωτερικά ερεθίσματα ανύπαρκτα. Πιο απλά, αν απλά αποφασίσει κανείς να συγκεντρωθεί πιο πολύ σε μια διαδικασία, αποφασίζει εκείνος να εκτοξεύσει τα παραπάνω νευρόνια ή εκτοξεύονται τα παραπάνω νευρόνια μόνα τους και έτσι συγκεντρώνεται κανείς πιο πολύ; Η επιστήμη πιστεύει (και είναι σημαντικό το ρήμα) πως κάποια προηγούμενη ανάμνηση ή κάποιο παλιό ερέθισμα προκαλεί την εκτόξευση. Επομένως, όλα μπορούν να αποδοθούν σε αναμνήσεις και ερεθίσματα.

Άρα τι αποδίδεται στην ελεύθερη βούληση; Απ. Η τάση του ανθρώπου να μην θέλει να τρελαθεί.

Computational neuroscience, ο τομέας για όσους νομίζουν ότι αποφασίζουν.

Θέατρο και Λογοτεχνία

Αναδημοσιεύω από την Ελευθεροτυπία  της 1ης Φεβρουαρίου 2010 το παρακάτω άρθρο για τις διαφορές του θεατρικού συγγραφέα από τον θεατρικό σκηνοθέτη. Μια συζήτηση χρήσιμη για τη δουλειά που κάνουμε με τα θεατρικά κείμενα. 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΕΛΟΥΔΗ

 

Αφετηρία για τη σημερινή μου παρέμβαση ήταν τα ξεσπάσματα ενός συνταξιούχου της παραπαιδείας εναντίον των «μεταμοντέρνων» σκηνοθεσιών των αρχαίων Ελλήνων τραγικών από τον Ανατ. Βασίλιεφ, τον Ντ. Γκότσεφ και τον Κ. Παπακωστόπουλο στην Ελλάδα και στη Γερμανία και του Σέξπιρ από τον Τ. Οστερμάγερ στη Schaubuehne του Βερολίνου (Κ. Γεωργουσόπουλος: Νέα, 5-6.12.2009 και 8-9.7.2006).

Το «κριτικό» αυτό παραλήρημα, υποπροϊόν της ημιμάθειας -με πτυχίο φιλολογίας!-, πηγάζει από μια διπλή παρανόηση: α) σύγχυση των εννοιών «θέατρο» και «δράμα», β) ο ρόλος του σκηνοθέτη στο νεότερο θέατρο.
α) Τη διάκριση μεταξύ των εννοιών «δράμα» και «θέατρο» είχα προσδιορίσει στο κεφ. VI της «Γραμματολογίας» μου (εκδ. «Πατάκη», 3η έκδ., 2002): Η έννοια «δράμα» αναφέρεται στο θεατρικό κείμενο -είναι ένα από τα τρία λογοτεχνικά γένη και για την αριστοτελική «Ποιητική» το σημαντικότερο «ποιητικό» (=λογοτεχνικό) γένος· το κύριο στοιχείο του «δράματος» είναι ο λόγος -το κύριο χαρακτηριστικό του «θεάτρου» είναι η «ζωντανή» παράσταση.
Αυτό που χαρακτηρίζει σήμερα το θέατρο ως σκηνική πράξη είναι η όλο και μεγαλύτερη αποδέσμευσή του από το δράμα ως λογοτεχνικό έργο. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται επιπλέον η τάση εξωθεατρικά, «καθαρά» λογοτεχνικά, αφηγηματικά και ποιητικά έργα (Κάφκα, Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός, Ρίτσος κ.ά.) αλλά και θεωρητικά έργα να διασκευάζονται ελεύθερα, για να «πραγματοποιηθούν» στη θεατρική σκηνή.
β) Παράλληλη ήταν η εξέλιξη του ρόλου του σκηνοθέτη στη θεατρική πράξη: Ο σκηνοθέτης είναι ένας πολύ νεότερος θεσμός του θεάτρου -οι νεολογισμοί «σκηνοθεσία»/ «σκηνοθέτης», κατά τα γαλλικά «mise en scene»/ «metteur en scene», εμφανίστηκαν στα ελληνικά από τη δεκαετία του 1890· στο αρχαίο θέατρο ο ίδιος ο δραματικός συγγραφέας «δίδασκε» το έργο του και συχνά έπαιζε σ' αυτό.
Ο ρόλος του σκηνοθέτη είχε αρχίσει ν' αυτονομείται από το θεατρικό κείμενο/ έργο από το Μεσοπόλεμο, ιδίως στο πρωτοποριακό πολιτικό θέατρο, στη Γερμανία (Πισκάτορ) και στη Ρωσία (Μάγερχολντ, Τάιροφ). Στην εποχή μας ο σκηνοθέτης δεν είναι απλά ο «ερμηνευτής» του δραματικού/ θεατρικού κειμένου, αλλά ο πραγματικός δημιουργός της θεατρικής πράξης.
Τώρα, ένα ξέφρενο βυτιοφόρο με τιράντες αδειάζει τα λύματά του πάνω σ' έναν εξέχοντα ανανεωτή της αρχαίας τραγωδίας, τον Γερμανό θεατρικό συγγραφέα, μεταφραστή και σκηνοθέτη του αρχαίου δράματος Χ. Μίλερ (Η. Mueller)- όχι όμως και «κατευθυνόμενο από τη Στάζι», όπως τον κατηγορεί μετά θάνατον (Κ. Γεωργουσόπουλος: Νέα, 3-4.10.2009 και 28-29.11.2009).
Ομως: Οπως δηλώνει ο τίτλος του ωριμότερου έργου του Χ. Μίλερ, «Υλικό Μήδειας» («Medeamaterial», 1974), το αρχαίο θεατρικό κείμενο δεν είναι για το μοντέρνο θεατρικό συγγραφέα και σκηνοθέτη παρά η πρώτη ύλη, με την οποία δημιουργεί το δικό του έργο, μ' ένα νέο προβληματισμό και για ένα νέο κοινό -και μόνο γι' αυτό το νέο έργο καλείται από τον κριτικό και το θεατή του να «λογοδοτήσει». Αλλωστε, ο πρώτος «βιαστής» του μύθου ήταν ο ίδιος ο Ευριπίδης: Στη δική του «Μήδεια» (περ. 430 π.Χ.) ο Ευριπίδης (άλλος «πράκτορας της Στάζι»!) βάζει την ξένη και «βάρβαρη» ηρωίδα του να σκοτώσει η ίδια τα παιδιά της, ενώ στην παλαιότερη παράδοση τα σκότωναν οι Κορίνθιοι, για να την αναγκάσουν να φύγει από τη χώρα τους - εδώ έχει τις ρίζες του ο σύγχρονός μας ρατσισμός και μισογυνισμός.
Στα 2.400 χρόνια, που μεσολάβησαν ανάμεσα στον Ευριπίδη και τον Χ. Μίλερ, γράφτηκαν περισσότερες από 200 «Μήδειες», από τους πιο διαφορετικούς συγγραφείς, με τις πιο διαφορετικές επεμβάσεις στον αρχαίο μύθο και τον Ευριπίδη - και ούτε αυτός ούτε οι άλλοι αρχαίοι και νεότεροι κλασικοί ερωτήθηκαν ή εγκάλεσαν τους «απογόνους» τους συγγραφείς, διασκευαστές ή σκηνοθέτες για την «απιστία » τους, όπως φαντασιώνεται ο αυτόκλητος συνήγορός τους (Κ. Γεωργουσόπουλος, Νέα, 3-4.10.2009, Βιβλιοδρόμιο, σ. 15: «΄Ερμε Αισχύλε!» και 28-29.11.2009, Βιβλιοδρόμιο, σ. 13: «Ρωτήθηκε ποτέ ο Σοφοκλής;»).
Οπως επισημαίνει έγκυρα ο θεατρολόγος και κριτικός του θεάτρου Δ. Τσατσούλης, με τη συνηγορία του Γερμανού θεατρολόγου Χ.-Τ. Λέεμαν («Το πολιτικό θέατρο και το υποκείμενο της ιστορίας»: «Ελευθεροτυπία», 25.12.2009, 7, σ. 21), «το μεταδραματικό θέατρο εισάγει την ανατροπή και το χάος στις κατεστημένες αντιλήψεις» - των διαφόρων «Γεωργουσόπουλων»!

Οι Τρεις Αδελφές

Μία πολύ καλή παρουσίαση και κριτική ανάλυση του έργου Οι Τρεις Αδελφές του Τσέχωφ διαθέτει η Wikipedia.

Στη φωτογραφία είναι ο στενός συνεργάτης του Τσέχωφ, ο σκηνοθέτης Στανισλάφσκι, στο ρόλο του Βερσίνιν.

Πλούτος vs. Ανεργία

Τα τελευταία χρόνια, ορισμένες ποδοσφαιρικές ομάδες, οι οποίες αναγνωρίζονται για το κύρος τους και τα επιτεύγματά τους παγκοσμίως, ξοδεύουν υπέρογκα ποσά σε μεταγραφές παικτών μεγάλης αξίας.
Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου αποτέλεσαν οι μεταγραφές που έκανε το περασμένο καλοκαίρι η Ρεάλ Μαδρίτης. Συγκεκριμένα, ξόδεψε το αστρονομικό ποσό των 254 εκατομμυρίων ευρώ. Όμως, το ερώτημα που τίθεται είναι καθαρά ηθικό: είναι σωστό να δίνονται τόσο μεγάλα ποσά σε ποδοσφαιριστές, ενώ η ανεργία καλπάζει! Ειδικά στην Ισπανία αγγίζει το 18%.
Όσον αφορά στις μεταγραφές της "βασίλισσας" της Μαδρίτης, πρέπει να τονιστεί πως το περασμένο καλοκαίρι αποκτήθηκαν εφτά ποδοσφαιριστές, ο Κριστιάνο Ρονάλντο, ο Κακά, ο Μπενζεμά, ο Τσάμπι Αλόνσο, ο Αλμπιόλ, ο Αρμπελόα και ο Γκρανέρο. Φυσικά, η πιο αξιοσημείωτη μεταγραφή ήταν αυτή του Κριστιάνο Ρονάλντο απ΄τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, για τον οποίο "έβγαλε απ'την τσέπη" της η Ρεάλ 95 εκατομμύρια ευρώ! Με αυτόν τον τρόπο, ο Πορτογάλος μεσοεπιθετικός αποτελεί αυτή τη στιγμή την ακριβότερη μεταγραφή στην ιστορία του ποδοσφαίρου, παίρνοντας τη θέση του Ζινεντίν Ζιντάν, του οποίου η μεταγραφή το 2001 απ'τη Γιουβέντους κόστισε στη "βασίλισσα" 76 εκατομμύρια ευρώ. Επιπλέον, εξίσου μεγάλο ποσό αποτέλεσε αυτό της μεταγραφής του Βραζιλιάνου άσου Κακά απ'τη Μίλαν, αγγίζοντας τα 67 εκατομμύρια ευρώ. Δηλαδή, το κόστος των μεταγραφων αυτών των δύο παικτών αποτέλεσε το 64% των συνολικώ εξόδων της ομάδας για μεταγραφές.
Απ'την άλλη μεριά, η ανεργία στην Ισπανία έχει φτάσει σε ανεξέλεγκτα επίπεδα, δηλαδή κοντά στο 18%. Χαρακτηριστικό γεγονός αποτελεί η αύξηση των ανέργων κατά 80367 άτομα το Σεπτέμβριο του 2009. Επίσης, οι αιτήσεις για επίδομα ανεργίας τον ίδιο χρόνο αυξήθηκαν κατά 1,08 εκατομμύρια. Αυτά τα γεγονότα έχουν οδηγήσει την Ισπανία στην πρώτη θέση της ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και γι'αυτό η οικονομία της βρίσκεται σε ύφεση.
Επομένως, στην Ισπανία, όπως και σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες, παρατηρείται το φαινόμενο της άνισης κατανομής του πλούτου, το οποίο οδηγει ορισμένους ανθρώπους στον υπερβολικό πλουτισμό και κάποιους άλλους στα όρια της φτώχειας. Παρ' όλα αυτά, δεν είναι καθόλου σωστό ένας ποδοσφαιριστής να χρυσοπληρώνεται, ενώ ένας απλός πολίτης να μην έχει τη δυνατότητα να εργάζεται, με αποτέλεσμα οι συνθήκες επιβίωσής του να γίνονται δύσκολες. Το φταίξιμο, εν μέρει, ανήκει στη διοίκηση της Ρεάλ Μαδρίτης και πιο συγκεκριμένα στον πρόεδρό της Φλορεντίνο Πέρεθ, ο οποίος όμως απλά ακολουθεί το παράδειγμα των υπόλοιπων ομάδων, έχοντας ως στόχο να ικανοποιήσει τους φιλάθλους της ομάδας, προσφέροντας τίτλους και θέαμα.
Ίσως έχει έρθει η στιγμή που πρέπει τα κράτη να θέσουν περιορισμούς στις υπέρογκες τιμές των μεταγραφών των ποδοσφαιριστών, καθώς βρισκόμαστε σε περίοδο οικονομικής κρίσης και τα ποσοστά ανεργίας είναι μεγάλα. Βέβαια, απ'την άλλη μεριά, οι ήπιες αντιδράσεις απ'τον κόσμο και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μάλλον επιβεβαιώνουν την λαϊκή ρήση ότι 'το ποδόσφαιρο αποτελεί το όπιο του λαού'.

Καλή διασκέδαση!

 Πρώτα διαβάστε Δημήτρη Ελευθεράκη·


ΑΝΘΕΛΛΗΝ

Το η-μαίηλ φρόντισε κομψό να είναι

(εκείνα τα γλυκά των ήμο δεν με αρέσουν)

δέκα με δεκαπέντε λέξεις στο γουόρντκαουντ

κι ούτε πολλά επίθετα και καταλήξεις ξένες

(εύγλωττος, αμετροέπεια, τροχάδην)

μήπως τα δει ο κάουνσελλορ και φρίξει.

Κάνε και μια αναζήτηση στο γκουγκλ

μήπως σε δώσει κάνα βιντεάκι για αττάτσμεντ

μ’ ελληνικούς σαμπτάιτλς για να βλέπουν στο Λονδίνο.

Και προπαντός, Μοχάμεντ, να προσέξεις

μη βάλεις τίποτε φράσεις των βαρβάρων

(σουτζούκι, μπουνταλάς, ρουσφέτι)

και μας περάσουν για Ινδούς ή Πάρθους.

Κι άσε να λένε πως δεν ξέρω Ιστορία,

κι ότι πηαίνω ολημερίς για σόππινγκ.

Τ’ αγάλματα, τα θέατρα και τα μουσεία

τα ελγίνεια, τες κλίσεις των ρημάτων

καλύτερα τα ξέρω κι απ’ τους Άγγλους

(τόσα ντοκυμανταίρ και γιουνιβέρσιτιζ ον-λάιν).

Ποιος θα με πει εμένα τι θα κάμω;

Τουρίστας στην πατρίδα μου δεν είμαι!

Και τώρα διαβάστε Κωνσταντίνο Καβάφη· 

Φιλέλλην

Την χάραξι φρόντισε τεχνικά να γίνει.
Έκφρασις σοβαρή και μεγαλοπρεπής.
Το διάδημα καλλίτερα μάλλον στενό
εκείνα τα φαρδιά των Πάρθων δεν με αρέσουν.
Η επιγραφή, ως σύνηθες, ελληνικά
οχ' υπερβολική, όχι πομπώδης-
μην τα παρεξηγήσει ο ανθύπατος
που όλο σκαλίζει και μηνά στη Ρώμη-
αλλ' όμως βέβαια τιμητική.
Κάτι πολύ εκλεκτό απ' το άλλο μέρος
κανένας δισκοβόλος έφηβος ωραίος.
Προ πάντων σε συστήνω να κοιτάξεις
(Σιθάσπη, προς θεού, να μη λησμονηθεί)
μετά το Βασιλεύς και το Σωτήρ,
να χαραχθεί με γράμματα κομψά, Φιλέλλην.
Και τώρα μη με αρχίζεις ευφυολογίες,
τα «Πού οι Έλληνες;» και «Πού τα Ελληνικά;
πίσω απ' τον Ζάγρο εδώ, από τα Φράατα πέρα».
Τόσοι και τόσοι βαρβαρότεροί μας άλλοι
αφού το γράφουν, θα το γράψουμε κ' εμείς.
Και τέλος μη ξεχνάς που ενίοτε
μας έρχοντ' από την Συρία σοφισταί,
και στιχοπλόκοι, κι άλλοι ματαιόσπουδοι.
Ώστε ανελλήνιστοι δεν είμεθα, θαρρώ.

Now read Leonard Cohen;

ALEXANDRA LEAVING


Suddenly the night has grown colder.
Some deity preparing to depart.
Alexandra hoisted on his shoulder,
they slip between the sentries of your heart.

Upheld by the simplicities of pleasure,
they gain the light, they formlessly entwine;
and radiant beyond your widest measure
they fall among the voices and the wine.

lt's not a trick, your senses all deceiving,
a fitful dream the morning will exhaust---
Say goodbye to Alexandra leaving,
Then say goodbye to Alexandra lost.

Even though she sleeps upon your satin.
Even though she wakes you with a kiss.
Do not say the moment was imagined,
Do not stoop to strategies like this.

As someone long prepared for this to happen,
Go firmly to the window. Drink it in.
Exquisite music, Alexandra laughing.
Your first commitments tangible again.

You who had the honor of her evening,
And by that honor had your own restored---
Say goodbye to Alexandra leaving.
Alexandra leaving with her lord.

As someone long prepared for the occasion;
In full command of every plan you wrecked---
Do not choose a coward's explanation
that hides behind the cause and the effect,

You who were bewildered by a meaning,
whose code was broken, crucifix uncrossed---
Say goodbye to Alexandra leaving.
Then say goodbye to Alexandra lost.

Hydra, Greece
September 1999

Και τώρα, πάλι, Κωνσταντίνο Καβάφη· 

Απολείπειν ο θεός Αντώνιον



Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ', ακουσθεί
αόρατος θίασος να περνά
με μουσικές εξαίσιες, με φωνές ―
την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου
που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου
που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανοφέλετα θρηνήσεις.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που φεύγει.
Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πείς πως ήταν
ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου·
μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,
πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,
κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ' όχι
με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,
ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,
τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,
κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις.
 
(1911)

 

Leonard I love

ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ (ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ): Το "Ευρωπαϊκό" Ηλεκτρονικό βιβλίο

ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ (ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ): Το "Ευρωπαϊκό" Ηλεκτρονικό βιβλίο

A Conversation with Dr. Dan Olweus About the Olweus Bullying Prevention Program

Ο Dan Olweus είναι ο άνθρωπος που μελέτησε το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας μέσα στα σχολεία και έδειξε πόσο σημαντικό πράγμα είναι η πρόληψή του. Η συνέντευξη που ακολουθεί είναι πολύ ενημερωτική.



Στη Σχολή Μωραΐτη λειτουργεί πρόγραμμα πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού, από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Λύκειο και ΙΒ. Όποιος μαθητής ή όποια μαθήτρια θέλει να ζητήσει σχετικές πληροφορίες μπορεί να ρωτήσει κάποιον καθηγητή, κάποια καθηγήτρια ή τις ψυχολόγους στα διάφορα τμήματα του Σχολείου.

Οι περιπτώσεις βίαιης συμπεριφοράς μεταξύ καθηγητών και μαθητών, καθηγητών μεταξύ τους, διοικητικών στελεχών και καθηγητών ή εργοδοτών και εργαζομένων δεν προβλέπονται.

Aldo Abreu, Recorder

Μ' αρέσει πολύ αυτή η μουσική!

CENTRAL STATION ANTWERP

That's what life is all about!

The Village that Whistles

Συγχαρητήρια στη Μαρία Κουνέλη για τη θέση στο Yale και για την υποτροφία! Και ευχές, ευχές, ευχές!



The Village that Whistles from Kat Zoulas on Vimeo.

Φλαμπούρι

Ήταν απίθανα και καταπληχτικά! Μούλιασα, έπαιξα, έφαγα την καλύτερη μακαρονάδα όλων των εποχών, έτρεξαν τα σκυλιά μου πίσω από ένα τεράστιο ελάφι μέσα στο δάσος! Ευχαριστήθηκα.
Φωτογραφίες θα βάλει η τρέκιγκ στο φέισμπουκ.

Από σήμερα δέχομαι υποψηφιότητες για την ομάδα υπαίθριων δραστηριοτήτων και καγιάκ. Βασικός όρος συμμετοχής είναι η μόνιμη παρουσία στην ομάδα ώς τον Ιούνιο του 2010.

BT Boss Says Scrap GCSE And A-Level Exams

Ο Πρόεδρος της British Telecom θέλει να καταργηθούν τα A-levels στη Βρετανία, γιατί έχουν αποτύχει, και να εφαρμοστεί το International Bac, που είναι πετυχημένο.

5 Easy Steps to Stay Safe (and Private!) on Facebook

 Με κλικ στον τίτλο θα βρείτε 5 πρακτικές συμβουλές για να μη βγαίνει η μπουγάδα σας φόρα φιγούρα στο facebook.

Τα σοκολατένια μου παιδιά

Δάφνη Καψάλη*

Τρίτη, 29 Σεπτεμβρίου 2009 14:21

Αναδημοσιεύεται από το Asante Magazine

"Συναντήσεις με το ρατσισμό στο κέντρο της Αθήνας"

Όταν τα έφτιαξα με το Δημήτρη, στην τετάρτη δημοτικού, ήμουν πολύ περήφανη. Ήξερα από την αρχή ότι ήταν διαφορετικός: ήταν ψηλός, όμορφος και δε με βαρούσε για να μου τραβήξει την προσοχή όπως τα άλλα αγόρια της τάξης μου. Κάθε φορά που ερχόταν σπίτι μου για να παίξουμε, μου παρουσίαζε τελετουργικά κάποιο δώρο, τυλιγμένο σε ωραίο χαρτί, με κορδέλες και φιόγκους. Και η μαμά του ήταν μια πολύ ευγενική κυρία που με ρωτούσε πάντα τι κάνω, σα να την ένοιαζε πραγματικά.

Στα μάτια όμως των συμμαθητών μας, αυτό που έκανε το Δημήτρη να ξεχωρίζει ήταν το χρώμα του δέρματός του – κάτι που εγώ, απλά, δεν είχα σκεφτεί να λάβω υπόψη μου. Σε μια κοινωνία η οποία ήταν, τότε, σχεδόν αποκλειστικά λευκή και φανατικά ελληνική, οι γονείς μου κατάφεραν να με μεγαλώσουν με τέτοιον τρόπο ώστε όχι μόνο να μην βγάζω συμπεράσματα για τους γύρω μου βάσει του δέρματός τους, αλλά σχεδόν να μην το παρατηρώ.

Οι συμμαθητές μου, αντίθετα, ήταν τρομερά παρατηρητικοί. Όταν ο πρώην μου, ο Άγγελος, έμαθε για τη σχέση μου με το Δημήτρη, ήρθε και στάθηκε μπροστά μου αποφασισμένος και μου είπε με μεγάλη σοβαρότητα: «Να ξέρεις ότι, αν παντρευτείς το Δημήτρη και κάνετε παιδιά, θα βγούνε σοκολατένια και μετά εγώ θα τα φάω». Εγώ, φυσικά, τον είπα ηλίθιο και έκανα σα να μη με νοιάζει. Θυμάμαι, όμως, καμιά φορά, να σκέφτομαι με αγωνία τα μελλοντικά σοκολατένια μου παιδιά κι εκείνους που θα θέλουν να τα φάνε.

Και σιγά σιγά, μετά απ’ αυτό το περιστατικό, άρχισα να γίνομαι κι εγώ παρατηρητική. Παρατήρησα, λοιπόν, ότι στην τάξη γινόντουσαν διάφορα «αστεία» σχετικά με το Δημήτρη. Λέξεις όπως «μαϊμούδες», «ζούγκλα» και «ανθρωποφάγοι» συνοδεύονταν από πλάγιες ματιές και κρυφά γελάκια. Και κάθε φορά που σηκωνόταν ο Δημήτρης στον πίνακα, βρισκόταν πάντα κάποιος κωμικός να κάνει ένα σχόλιο του στυλ «Κυρία, πού πήγε ο Δημήτρης; Δεν τον βλέπω!» Ανάλογα με την περίσταση, οι δάσκαλοί μας είτε χαμογελούσαν αμήχανα είτε χτυπούσαν το χέρι τους στην έδρα και φώναζαν «Αρκετά!». Το σίγουρο – το τρομαχτικό – ήταν ότι δεν ήξεραν πώς ακριβώς να αντιδράσουν κι έτσι, συχνά, δεν αντιδρούσαν καθόλου, συνεχίζοντας να μας μιλούν για τα βουνά της Ηπείρου ή την τετραγωνική ρίζα του 16, σα να μην είχαν ακούσει τίποτα. Ακόμα κι όταν, στην Πέμπτη δημοτικού πια, μπήκαμε μια μέρα στην τάξη μετά το διάλειμμα και είδαμε γραμμένη στον πίνακα ανακοινώσεων, με χοντρό μαρκαδόρο, τη φράση «ΣΚΥΛΑΡΑΠΑ ΘΑ ΣΕ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΑΠΟΥΝΙ» (ο εμπνευσμένος αυτός συνδυασμός ρατσισμού και ναζισμού ας μείνει ασχολίαστος), δε θυμάμαι να μας βάζει κανένας κάτω για να μας εξηγήσει γιατί δεν είναι αστείο να λέμε τους συμμαθητές μας μαϊμούδες, γιατί δεν επιτρέπεται να αποκαλούμε το Δημήτρη σκυλάραπα ή τη Δάφνη τσιγγάνα. Έγινε, φυσικά, μεγάλη φασαρία και τιμωρήθηκε όλη η τάξη γιατί αρνηθήκαμε, ομαδικώς (ακόμα κι εγώ. Ακόμα κι ο ίδιος ο Δημήτρης), να καρφώσουμε τον υπαίτιο, παρ’ όλο που ξέραμε όλοι ποιος ήταν. Και δεν έχω καμία αμφιβολία πως το θέμα αναφέρθηκε επανειλημμένα στις συνεδριάσεις των καθηγητών, πως τους προβλημάτισε, πως υπήρξαν ορισμένοι που σκέφτηκαν, ίσως, αυτά που σκέφτομαι τώρα κι εγώ. Αλλά πέρα από τις φωνές και τις απειλές, δεν έγινε ποτέ καμία ουσιαστική συζήτηση μ’ έμας, τα παιδιά, ώστε να καταλάβουμε με τι είχαμε να κάνουμε. Η έννοια του ρατσισμού μας ήταν άγνωστη (παρ’ όλο που, όπως φαίνεται, μερικοί κατάφεραν να την κατακτήσουν στην πράξη) και όταν κάτι είναι άγνωστο, είναι πολύ δύσκολο να ξέρεις πώς να το αντιμετωπίσεις.

Έχουν περάσει είκοσι χρόνια από τότε, από την πρώτη μου γνωριμία με το ρατσισμό. Κι ενώ θέλω να πιστεύω πως τα πράγματα έχουν αλλάξει, τον συναντώ ξανά, κάθε τόσο, στους δρόμους της Αθήνας. Τον ακούω να μουρμουρίζει, με τις φωνές χιλιάδων ανθρώπων, για τους «αλλοδαπούς». Τον βλέπω, από μακριά, να πανηγυρίζει στις πλατείες όταν το ΛΑ.Ο.Σ. κερδίζει έδρες στη Βουλή. Τον πετυχαίνω στα λεωφορεία και τα τρένα και μου κλείνει το μάτι. Μια μέρα, μάλιστα, πήρε τη μορφή μιας πενηντάρας με βαμμένα μαλλιά κι έκατσε δίπλα μου στο τρόλλεϋ. Έδειξε με το κεφάλι μια παρέα από Φιλιππινέζες που στέκονταν λίγο παραπέρα, έσκυψε προς το μέρος μου συνομωτικά και μου είπε: «Πω πω! Έχει γεμίσει ο τόπος Κινέζους!» Έκανε λάθος όμως. Δεν υπήρχε μεταξύ μας καμία συνομωσία. Καμία αλληλεγγύη. Την κοίταξα όσο πιο περιφρονητικά μπορούσα και γύρισα το κεφάλι μου απ’ την άλλη.

Τα πράγματα έχουν αλλάξει. Σήμερα, στα σχολεία της Αθήνας υπάρχουν χιλιάδες Δημήτρηδες – ενώ ο δικός μου ο Δημήτρης ήταν ένας, μόνος του, ανάμεσα σε δύο χιλιάδες λευκά παιδιά, τα οποία δυσκολεύονταν ν’ αποδεχτούν ακόμα κι εμένα, Ελληνίδα μεν, αλλά λίγο πιο μελαμψή απ’ ό,τι έπρεπε. Η κοινωνία μας – ευτυχώς! – δεν είναι πια αποκλειστικά λευκή και ελληνική. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι πόσοι Αφρικάνοι, Πακιστανοί ή Γεωργιανοί ζουν στην Ελλάδα. Το ζήτημα είναι πόσοι Ελληνάρες υπάρχουν που συνεχίζουν να πιστεύουν, όπως εκείνος ο συμμαθητής μου, είκοσι χρόνια πριν, ότι επιτρέπεται να γράφουν με σπρέυ στους τοίχους «ΕΞΩ ΟΙ ΞΕΝΟΙ». Το ζήτημα είναι: γιατί υπάρχουν ακόμα; Πέρασαν είκοσι χρόνια κι εκείνα τα παιδάκια της πέμπτης δημοτικού, που τιμωρήθηκαν χωρίς να ξέρουν καλά-καλά γιατί, είναι πλέον τριαντάρηδες· ο Άγγελος, που από ζήλια και το φόβο του διαφορετικού απείλησε ότι θα φάει τα παιδιά μου· η παρέα εκείνη που από άγνοια έκανε αστεία για ανθρωποφάγους· ο εντεκάχρονος φασίστας που προφανώς δεν πρόσεχε πολύ στο μάθημα της ιστορίας· κι όλοι οι υπόλοιποι, που χαμογελούσαμε αμήχανα μπροστά στο άγνωστο, που νιώθαμε ότι κάτι δεν πάει καλά αλλά δεν είχαμε τα λόγια να το εκφράσουμε κι έτσι, απλά, δεν κάναμε τίποτα.

Τα πράγματα έχουν αλλάξει. Το ζήτημα είναι, όμως, αν αλλάξαμε εμείς· αν έχουμε μάθει, πια, να σεβόμαστε και να αποδεχόμαστε το διαφορετικό (σε όποια μορφή κι αν είναι), αντί να το φοβόμαστε· αν έχουμε καταλάβει ότι τα δάχτυλά μας τα έχουμε για να δείχνουμε τους υπαίτιους, όχι για να κρυβόμαστε από πίσω τους και να τιμωρούμαστε όλοι· αν έχουμε εμπεδώσει πια τη σημασία της επιμόρφωσης και του διαλόγου (στα σχολεία, στα λεωφορεία, στα σπίτια μας, στα γραφεία) ώστε να μη βρεθούν ποτέ τα παιδιά μας στη θέση που βρεθήκαμε εμείς – εγώ, ο Άγγελος, ο Δημήτρης, οι συμμαθητές μας – είκοσι χρόνια πριν· αν, τώρα που γνωρίζουμε πια την έννοια του ρατσισμού, έχουμε το θάρρος να τον αντιμετωπίσουμε. Κι όταν μας τύχει, κάποια μέρα, να τον συναντήσουμε στους δρόμους της Αθήνας, αν θα βρούμε τα λόγια να του πούμε ν’ αφήσει κάτω το μαρκαδόρο του ή αν θα κάνουμε πως δεν τον είδαμε.

*Η Δάφνη Καψάλη είναι συγγραφέας και μεταφράστρια.

Bodas de Sangre, αίματα στο γάμο

Lorca και Ματωμένος Γάμος στη Wk. Και λίγος Χατζηδάκης:



Και η Κατίνα Παξινού, ηθοποιός πολύπλευρη και ονομαστή στην εποχή της, στα μέσα του 20ού αιώνα. Η φωνή που πονάει στο τέλος, όταν όλα έχουν πια τελειώσει:

Chaika, Γλάρος

Ο Τσέχωφ και η Όλγα Κνίπερ, η γυναίκα του. Ευτυχισμένη φωτογραφία.

Και για τον Τσέχωφ υπάρχει άρθρο της Wk και άρθρο επίσης για τον Γλάρο. Θα βρείτε όμως αν θέλετε και τόσα άλλα· πολλά …

Gengangere, αυτοί που ξανάρχονται

Εκτός από το άρθρο της Wk για τον Ίψεν, βρήκα και αυτό το δοκίμιο για την κοινωνική και πολιτική πλευρά του προσώπου του.
Υπάρχει επίσης και το άρθρο της Wk για το έργο που μελετάμε· δείτε και το shmoop.
Για άτομα με ιατρική κλίση ή/και περιέργεια, υπάρχει το άρθρο για τη σύφιλη· έμαθα πολλά που δεν τα 'ξερα.

TEDGlobal 2009 is happening this week

See my reporting here.

Few prosecutions for female circumcision

Change does not come like a breeze. Watch this:

Στην αποφοίτηση του 2009

Είπα αυτά:

Είναι τιμή να μιλά κανείς μαζί με τα παιδιά στην ίδια εκδήλωση· και ευτυχία!

Φέτος θ' αδειάσει και η τρίτη γωνιά του σπιτιού μας. Από το φθινόπωρο, η γυναίκα μου κι εγώ θα ζήσουμε πια μόνοι. Πολλοί γονείς βρισκόμαστε στην ίδια στιγμή της ζωής μας. Και άλλοι, θα βρεθούμε σύντομα. Εύχομαι η νέα περίοδος να 'ναι ακριβώς αυτό: νέα· φρέσκια· καινούργια.

Για τις δασκάλες (και τους δασκάλους) τα πράματα διαφέρουν: στα σχολεία μέχρι να μαζέψεις μια σοδειά, να, έρχεται η άλλη. Πλούτος· μεγάλος πλούτος! Αυτή 'ναι η δουλειά μας, έτσι τρεφόμαστε και μεγαλώνουμε. Κι όταν κουραστούμε και κάτσουμε, ελπίζω να 'μαστε χορτάτοι. Το εύχομαι για όλους μας.

Είναι κι οι συνάδελφοι στη διοίκηση και την επιμελητεία του σχολείου. Χωρίς την υπομονή και το χαμόγελό τους το σχολείο δε θα 'ταν έτσι. Ευχές και ευχαριστίες και σ' εκείνους, για τους κόπους τους, που κι εκείνοι κόποι παιδαγωγικοί είναι και πολύτιμοι.

Εσείς τώρα, που σας έχουμε ντύσει στα χρώματα της καλής αρχής και σας δείχνουμε τρυφερά
την έξοδο.

Το σχολείο τούτο προσπάθησε να σας μεγαλώσει για έναν κόσμο ελευθερίας και δημοκρατίας. Ελευθερία είναι η ηθική της αξιοπρέπειας· και Δημοκρατία η ηθική της ευθύνης. Δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Είναι απτά και δύσκολα κομμάτια της ζωής. Και για να ζήσει κανείς μ' αυτές θέλει κόπο και πόνο· ναι· “θέλει αρετή και τόλμη”, όπως λέει κι ο Κάλβος -- θα τον έχετε ίσως ακουστά· ο Σεφέρης έχει γράψει πως είναι ένας από τους “τρεις μεγάλους πεθαμένους ποιητές μας που δεν ήξεραν ελληνικά”.

Είναι απόψε η ευκαιρία να σας πω πόσο σας έχουμε μεγάλη εμπιστοσύνη· εμπιστοσύνη ότι θα βρείτε την ησυχία και την ασφάλεια που χρειάζεστε για να ζήσετε· εμπιστοσύνη ότι θα βρείτε τη μετρημένη αισιοδοξία του Beckett: "Try again. Fail again. Fail better." (Δεν ξέρω αν τον ξέρετε τον Beckett· ένας Ιρλανδός ήτανε που μίλαγε γαλλικά). Εμπιστοσύνη ότι έχετε τον τρόπο της δύσκολης αξιοπρέπειας που επιδιώκουμε.
Εγώ εδώ θα μείνω, γεμάτος καλές αναμνήσεις και πολλά αναμνηστικά· σαν κι αυτές τις βαρκούλες που έφερα να σας δείξω. Είναι διαβασμένες βαρκούλες· έχουν ακούσει Καβάφη, έχουν ακούσει Λόρκα, Τσέχωφ, Γκάτσο. Τις χρωμάτισα και τις ονόμασα όπως πρέπει. Αυτήν εδώ, ας πούμε, την λένε Ο Ωραίος Οροφέρνης· αυτή λέγεται Η Αστεία Αιδώς· και αυτή, Η Μορφή των Απολαύσεων. Έχω και μία που λέγεται Η Αυλή του Πικραμένου.

Φέτος πολλές καλές αναμνήσεις και πολλά αναμνηστικά.

Και να προσέξετε: να μην αφήσετε τον ήλιο να σας κάψει.